Bize Ulaşın
Arabuluculuk, taraflar arasındaki uyuşmazlıkların hızlı ve dostane şekilde çözülmesini amaçlayan alternatif bir çözüm yoludur. Süreç sonunda tarafların uzlaşmasıyla düzenlenen arabuluculuk tutanağı, mahkeme ilamı niteliğinde olup bağlayıcı bir belge olarak kabul edilir. Ancak bazı durumlarda, bu tutanağın taraflardan birinin iradesine aykırı olarak imzalanması, usul hükümlerine uyulmaması ya da kamu düzenine aykırılık gibi nedenlerle hukuki geçerliliği tartışmalı hale gelebilir. Bu gibi durumlarda, arabuluculuk tutanağının iptali davası gündeme gelir ve mahkemeye başvurularak tutanağın geçersizliğinin tespiti talep edilir.
Arabuluculuk Tutanağının İptali Davası
Arabuluculuk, taraflar arasındaki uyuşmazlıkların dava yoluna gitmeden çözümlenmesini amaçlayan alternatif bir yöntemdir. Bu süreç sonunda tarafların anlaşması durumunda düzenlenen arabuluculuk tutanağı, mahkeme ilamı niteliği taşır ve bağlayıcıdır. Ancak her anlaşma gibi arabuluculuk tutanağı da bazı hukuki sakatlıklar içerebilir. Taraflardan birinin iradesinin sakatlanmış olması, sürecin usulüne uygun yürütülmemesi veya kamu düzenine aykırılık gibi nedenlerle bu tutanağın geçersizliğinin ileri sürülmesi mümkündür. Böyle bir durumda, arabuluculuk tutanağının iptali için mahkemeye başvurulabilir.
Her ne kadar 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nda açıkça “iptal davası” şeklinde bir yol gösterilmese de, bu tür tutanaklara karşı Medeni Kanun ve Borçlar Kanunu hükümleri çerçevesinde genel iptal yollarına başvurulabilir. Özellikle baskı, tehdit, hile veya temsil yetkisinin aşılması gibi irade fesadı halleri söz konusuysa, taraflar tutanağın geçersizliğini mahkeme nezdinde ileri sürebilirler. Bu durumda mahkemeden tutanağın iptali, dolayısıyla tutanak kapsamında yapılan anlaşmanın hükümsüz sayılması talep edilir.
İptal talebiyle açılan davalarda görevli mahkeme, anlaşmanın konusuna göre belirlenir. Örneğin iş hukukuna dair bir uyuşmazlık söz konusuysa iş mahkemesi; ticari bir konuda ise asliye ticaret mahkemesi yetkilidir. Arabuluculuk tutanağının iptali davasında mahkemeler, sadece şekli inceleme yapmaz; aynı zamanda tarafların serbest iradeleriyle sürece katılıp katılmadığını, arabuluculuk sürecinin usule uygun yürütülüp yürütülmediğini ve kamu düzenine aykırılık olup olmadığını da değerlendirir.
Sonuç olarak, arabuluculuk tutanağı taraflar açısından bağlayıcı ve önemli bir belgedir. Ancak her hukuki işlemde olduğu gibi bu tutanak da hukuka ve taraf iradesine aykırı şekilde düzenlenmişse iptali mümkündür. Bu nedenle, arabuluculuk süreci sonucunda ortaya çıkan anlaşmalara dikkatle yaklaşılmalı ve hak kaybına yol açabilecek durumlarda zaman kaybetmeden hukuki yollara başvurulmalıdır.
Arabuluculuk Tutanağı Neden İptal Edilir?
Arabuluculuk tutanağının iptali davası, arabuluculuk süreci sonucunda düzenlenen tutanağın geçerliliğine dair ciddi hukuki sakatlıklar bulunduğunda gündeme gelir. Bu tür bir dava genellikle iki ana nedene dayanarak açılabilir: arabulucu kaynaklı hatalar ve taraflardan kaynaklanan hukuka aykırılıklar.
Birinci neden, arabulucu hatasıdır. Arabulucular, süreci yönetirken belirli yükümlülüklere uymak zorundadır. Tarafların bilgilendirilmesi, görüşmelerin tarafsız ve eşit şekilde yürütülmesi, yüz yüzelik ilkesine riayet edilmesi ve tutanağın içeriğinin açık ve anlaşılır şekilde kaleme alınması gibi hususlar bu yükümlülüklerin başında gelir. Eğer arabulucu bu yükümlülükleri ihmal eder veya kasten yerine getirmezse, tutanağın hukuki geçerliliği zedelenebilir. Bu durumda, arabuluculuk tutanağının iptali davası açılarak tutanağın hükümsüzlüğü talep edilebilir.
İkinci neden ise taraflar arasındaki hukuka aykırı durumlardır. Arabuluculuk sürecinde tarafların dürüstlük ve iyi niyet kurallarına uygun hareket etmesi beklenir. Ancak süreçte bir tarafın diğerini aldatması, baskı ve tehdit yoluyla tutanak imzalatması, ya da sahte belgelerle görüşmeleri yönlendirmesi gibi durumlar ortaya çıkarsa, tutanağın geçerliliği ciddi şekilde sorgulanabilir. Ayrıca gabin (aşırı yararlanma), taraflardan birinin fiil ehliyetinin bulunmaması, konusu imkânsız olan bir anlaşma yapılması ya da açıkça kanuna aykırı konularda uzlaşılması da tutanağın iptali için gerekçe oluşturabilir.
Bu tür hallerde mahkemeye başvurularak, arabuluculuk tutanağının iptali talep edilebilir. Bu dava, hem usul hatalarının hem de irade sakatlıklarının tespiti ve tarafların haklarının korunması bakımından önemli bir hukuki yoldur.
Arabuluculuk Tutanağının İptali
Arabuluculuk tutanağının iptali, yukarıda açıklanan iki temel nedene—arabulucu kaynaklı usul hataları ve taraflardan birinin iradesini sakatlayan eylemler—dayanılarak mümkün hale gelir. Arabuluculuk süreci, başvuru aşamasından son tutanağın imzalanmasına kadar Türk Hukuku’nda tamamen gönüllülük esasına dayanır. 6325 sayılı Arabuluculuk Kanunu’nun 3. maddesi uyarınca, bu sürece tarafların kendi serbest iradeleriyle katılması zorunludur. Aynı zamanda ilgili yönetmeliklerde, zorla veya baskıyla arabuluculuk sürecine katılımın hem kanuna hem de sürecin doğasına aykırı olduğu açıkça vurgulanmıştır.
İradilik ilkesi sadece taraflar için değil, arabulucu bakımından da süreci doğrudan etkileyen bir ilkedir. Arabulucunun tüm görüşmeleri tarafsızlık ilkesi çerçevesinde yürütmesi, süreci dikkatli ve eşitlik ilkesine uygun biçimde yönetmesi beklenir. Ayrıca, arabulucu, taraflardan birinin açıkça kandırıldığını veya hataya düşürüldüğünü fark ettiğinde bu duruma müdahale etmekle yükümlüdür. Eğer bu müdahale yapılmazsa ya da kasten görmezden gelinirse, bu durum Türk Borçlar Kanunu’nun 37. maddesi kapsamında irade sakatlığına neden olur. Böylece hataya düşen tarafın, arabuluculuk tutanağına bağlı kalma zorunluluğu ortadan kalkar.
Bu bağlamda, arabuluculuk tutanağının hukuki niteliği üzerinde de durmak gerekir. Söz konusu tutanak, hem bir sözleşme hükmünde hem de ilam niteliğinde bir belge olarak kabul edilir. Bu nedenle iptalini talep etmek, yalnızca hukuki gerekçelere değil, aynı zamanda somut ve ikna edici delillere dayandırılmalıdır. Sadece genel beyanlar ya da soyut iddialar ile açılan davalar mahkeme nezdinde geçerli kabul edilmez ve iptal talebi reddedilir. Bununla birlikte, arabuluculuk görüşmeleri sonucunda üzerinde anlaşılan konularla ilgili genel olarak yeniden dava açma hakkı yoktur. Ancak yukarıda sayılan istisnai hallerin varlığı halinde, arabuluculuk tutanağının iptali davası açılarak, geçersizlik ileri sürülebilir. Bu da sürecin hem şekli hem de maddi açıdan dikkatle incelenmesini gerektirir.
Arabuluculuk Tutanağının Geçerlilik Şartları
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na göre, arabuluculuk sürecinde hazırlanan tutanağın geçerli olabilmesi için bazı yasal ve usuli şartların eksiksiz şekilde yerine getirilmesi gerekir. Arabulucu, sürecin başında taraflara arabuluculuğun ne anlama geldiğini, nasıl ilerleyeceğini ve olası sonuçlarını açık şekilde anlatmakla yükümlüdür. Bu bilgilendirme yapılmadan sürece başlanması, ileride doğabilecek irade sakatlıklarının temelidir. Ayrıca arabulucunun kimliğini ve unvanını belirtmesi, görüşmelerde tarafsız davranması ve süreci eşitlik ilkesine uygun şekilde yürütmesi gereklidir.
Taraflar arasında çıkar çatışması bulunmamalı, arabulucunun taraflardan biriyle doğrudan ya da dolaylı herhangi bir menfaat ilişkisi olmamalıdır. Görüşmelerin, taraflardan bağımsız ve tarafsız bir ortamda yapılması gerekir. Arabuluculuk ücreti de yalnızca resmi tarifeye göre belirlenmeli, farklı ya da gizli ücret anlaşmaları yapılmamalıdır. Ayrıca sürecin hangi yöntemle yürütüldüğü (yüz yüze, çevrim içi vb.) tutanakta açıkça belirtilmelidir.
Tüm bu kurallara uyulmadan gerçekleştirilen bir arabuluculuk süreci sonucunda düzenlenen tutanak, taraflardan birinin hak kaybına uğraması durumunda geçersiz sayılabilir. Bu noktada arabuluculuk tutanağının iptali davası açılması mümkündür. İlgili kişi bu dava ile mevcut tutanağın hükümsüz kılınmasını talep ederek aynı uyuşmazlık için yeniden arabuluculuk başvurusunda bulunabilir. Ancak ikinci kez yapılacak arabuluculuk sürecinde usule uygunluk sağlanmalı ve taraflar serbest iradeleriyle hareket etmelidir. Eğer görüşmeler sonunda taraflar anlaşamazsa bu durumda dava yoluna başvurma hakkı doğacaktır.
Arabuluculuk, yargılamaya başvurmadan önce sorunları hızlı, ekonomik ve dostane biçimde çözmeyi amaçlayan etkili bir yöntemdir. Ancak sürecin faydalı olabilmesi için hukuki geçerliliğinin sağlanması ve irade sakatlıklarından uzak şekilde yürütülmesi gerekir. Aksi halde, geçersiz bir tutanak üzerinden hak aramak mümkün olmayacak ve taraflar ciddi mağduriyetler yaşayabilecektir. Bu nedenle hem tarafların hem de vekillerinin sürece hazırlıklı ve bilinçli bir şekilde katılması büyük önem taşır.
Arabuluculuk Tutanağının İptali Görevli Mahkeme
Arabuluculuk sürecinin sona ermesinin ardından dava açılması gerekiyorsa, bu davaya bakmakla görevli olan mahkeme, aynı zamanda arabuluculuk tutanağının iptali davası için de görevli mahkemedir. Örneğin, bir işçi ile işveren arasında işçilik alacaklarına ilişkin yapılan arabuluculuk görüşmeleri sonucunda düzenlenen tutanak geçersiz sayılmak isteniyorsa, bu konuda açılacak iptal davasına İş Mahkemesi bakacaktır. Çünkü temel uyuşmazlık iş hukukuna dayanmaktadır.
Benzer şekilde, estetik müdahale gibi tüketici hukukunu ilgilendiren bir konuda arabuluculuk süreci yürütülmüşse ve bu sürecin sonucunda ortaya çıkan tutanak iptal edilmek isteniyorsa, davanın Tüketici Mahkemesi nezdinde açılması gerekir. Ancak özel görevli mahkemelerin bulunmadığı yargı çevrelerinde ise devreye Asliye Hukuk Mahkemeleri girer ve bu tür davalara bakma yetkisi onlara geçer.
Arabuluculuk Tutanağının İptali Yetkili Mahkeme
Arabuluculuk tutanağının iptali davası, tutanağın imzalandığı yer mahkemesinde açılmalıdır. Bunun yanı sıra, genel yetki kuralları gereğince davalı kişinin ikametgahının bulunduğu yerde ya da haksız fiil durumunda, haksız fiilin işlendiği yerde de dava açılabilir. Arabuluculuk, Türkiye’de yeni bir sistem olarak hayata geçmiştir ve bu sürecin teknik yönleriyle ilgili bilgi sahibi olmak oldukça önemlidir. Bu nedenle, arabuluculuk görüşmelerine bir avukat eşliğinde katılmak faydalı olabilir.
Ücretli danışmanlık veya avukatlık hizmeti almak için Giyici Hukuk Bürosu ile iletişim kurabilirsiniz.
Avukat Gökhan GİYİCİ
GİYİCİ HUKUK & DANIŞMANLIK BÜROSU