Bize Ulaşın
Yürütmenin durdurulması kararı, idari işlemin uygulanmasını durduran bir tedbir niteliğindedir. Bu karar, açılan idari davanın sonuçlanmasına kadar ilgili işlemin etkilerini askıya alır. Yürütmenin durdurulması kararı, yalnızca iptal davası açıldığı durumlarda söz konusu olabilir; yani ortada bir iptal davası yoksa tek başına bu kararın verilmesi mümkün değildir. Bu makalemizde, yürütmenin durdurulmasıyla ilgili sıkça sorulan soruları ve konuya dair önemli bilgileri derleyeceğiz.
Yürütmenin Durdurulması Ne Demek?
İdari işlemler ve ilk derece yargı yerlerinin kararları, aksi belirlenene kadar hukuka uygun olarak yürütülür. Ancak, bireylerin idari işlemlere karşı dava açmaları durumunda, bu işlemlerin kendiliğinden durmasının benimsenmesi, idarenin işleyişini zorlaştırabilir ve bazı durumlarda işlevsiz hale getirebilir. Bu nedenle, yürütmenin durdurulup durdurulmaması konusunda karar verme yetkisinin yargı mercilerine bırakılması daha uygun bir yaklaşım olarak değerlendirilmiştir.
Yürütmenin durdurulması, özellikle iptal davaları açısından son derece önemli bir araçtır. İptal davası yoluyla, idari kararların bireyler üzerindeki etkilerinin korunması, yürütmenin durdurulması ile sağlanabilir. Dava sonuçlanana kadar, bireylerin idari işlemlerden korunması gerekmektedir. Çünkü idari bir işlemin neden olduğu zarar, her zaman maddi tazminatla giderilemeyecek niteliktedir; bazen kişilerin temel hak ve özgürlüklerini de tehdit edebilir. Yürütmenin durdurulması yöntemi, bireyi idari işlemlere karşı çeşitli yönleriyle koruyan bir mekanizma olarak işlev görür. İdari yargıda bir dava açılması, yürütmeyi otomatik olarak durdurmaz; ancak, dava konusu olan kararın iptal edilmesi durumunda idarenin sorumluluğu doğar.
Yürütmenin Durdurulması Şartları Nelerdir?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27. maddesi, yürütmenin durdurulması kararının verilmesi için Anayasa ile uyumlu olarak iki önemli koşul öngörmektedir. Bunlar; idari işlemin uygulanmasının telafisi güç veya imkansız zararlar doğurması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olmasıdır. Ayrıca, bu kararın gerekçeli bir şekilde verilmesi de zorunludur.
Yürütmenin durdurulması kararı, genellikle olumlu kararlara karşı uygulanabilmektedir; ancak olumsuz kararlar için belirli şartlar bulunmaktadır. Eğer bir olumsuz karar, ilgilinin daha önceki fiili veya hukuki durumunu değiştiriyor ve icrai bir nitelik taşıyorsa, bu tür kararlar için yürütmenin durdurulması kararı verilebilir. Aksi halde, olumsuz kararlar için yürütmenin durdurulması, yargının idare yerine geçmesi anlamına gelir.
Yürütmenin durdurulması kararı, yalnızca istem üzerine verilir ve idari yargı yerleri bu kararı kendiliğinden veremez. Yürütmenin durdurulması için, dava açılması gerekmekte; dava açıldıktan sonra, ilgili yargı mercisinden yürütmenin durdurulması talebinde bulunulabilir. Dava açılmadan önce böyle bir talepte bulunmak mümkün değildir.
Yürütmenin durdurulması kararı verilen davalar, öncelikli olarak incelenir. Bu bağlamda “öncelik”, davanın karara bağlanmasından önceki aşamaları kapsamaktadır. Dosya, esas hakkında karar verilmeden önce öncelikle değerlendirilmektedir ve bu durum, yalnızca tetkik hakimini değil, aynı zamanda Danıştay savcısını da bağlar.
Yürütmenin durdurulması kararı alındığında, ileride oluşabilecek zararları önlemek amacıyla, yürütmenin durdurulması talebinde bulunan tarafın teminat sunması gerekmektedir. Ancak, belirli durumlarda mahkeme teminat istemeden de yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. İdare veya adli yardımdan yararlanan taraflardan güvence talep edilmez.
Yürütmenin durdurulması talebiyle açılan davalarda, İYUK’un 16. maddesi gereği tebligat süreleri kısaltılabilir ve tebliğin memur aracılığıyla yapılmasına karar verilebilir.
Yürütmenin Durdurulması Talebi Üzerine Verilecek Kararlar
Danıştay, yürütmenin durdurulması kararlarını İYUK yürürlüğe girmeden önce gerekçesiz olarak vermekteydi. Bu dönemde, Danıştay, yürütmenin durdurulması talepleri hakkında önceden belirlenmiş örnek kararlar üzerinden değerlendirme yaparak, “meselenin mahiyetine ve davanın tasvir şekline göre” ifadesini kullanarak kararlarını şekillendirmekteydi.
Ancak, İYUK’un 27. maddesi, yürütmenin durdurulması kararlarının gerekçeli olmasını zorunlu kılmıştır. Bu gereklilik ayrıca Anayasa’nın 125. maddesinde de yer almaktadır.
Danıştay, özellikle ilk derece yargı yeri olarak, yürütmenin durdurulması taleplerini değerlendirirken kararlarını gerekçeli bir biçimde oluşturma çabası içinde olmakta, ancak esasa etki etmeyecek şekilde bir anlatım tarzı benimsemeye özen göstermektedir.
Yürütmenin durdurulması kararında, hem “işlemin açıkça hukuka aykırılığı” hem de “telafisi güç veya imkansız zararların doğması” koşullarının yerine getirilmesi gerektiği düşünülmektedir. Bu koşulların gerçekleştiğine dair gerekçeli bir karar verilmesi, iptal davasının esasını etkileyen bir duruma dönüşebilir. Dolayısıyla, tarafların savunmalarını henüz yapmadan bu tür bir kararın verilmesi, yargı sürecinin işleyişi açısından sorgulanabilir bir durum ortaya çıkarmaktadır.
Yürütmenin Durdurulması Talebinin Reddine İtiraz
Tarafımıza yöneltilen sorulardan biri, yürütmenin durdurulması talebinin reddedilmesi durumunda nasıl bir itiraz süreci izleneceğidir. İdari işlemlerin iptali için açılan idari yargı iptal davalarında, yürütmenin durdurulması talebi ilgili mahkeme tarafından değerlendirilir ve bu değerlendirme sonucunda ya kabul ya da red kararı verilir.
Mahkemenin verdiği karara itiraz etmek isteyen taraflar, üst derece yargı mercii olan Bölge İdare Mahkemesi’ne başvurabilirler. Yürütmenin durdurulması kararının kabul edilmesi halinde, itiraz süreci idarenin kararına yönelik olacaktır. Ancak, yürütme durdurma talebinin reddedilmesi durumunda ilgili taraflar, bu karara itirazlarını yedi gün içinde yapmalıdır.
Eğer davayı değerlendiren mahkeme, ilk derece mahkemesi konumundaysa, yürütmenin durdurulması kararıyla ilgili itirazlar doğrudan bağlı olduğu Bölge İdare Mahkemesi’ne yönlendirilir. Bu süreç, tarafların haklarını korumak amacıyla önemli bir mekanizmadır ve itirazın zamanında yapılması gerekmektedir.
Yürütmenin Durdurulması Kararı
Yürütmenin durdurulması kararı, hak kayıplarını önlemek amacıyla başvurulan bir hukuki tedbirdir. Bu yönüyle hem tedbir niteliğinde hem de bir ara karar özelliği taşır. İdari işlemler, yapıldıkları andan itibaren hukuka uygun sayılır ve icrailik özelliğine sahip olduklarından, başka bir makamın onayına ihtiyaç duymazlar. Ancak yürütmeyi durdurma kararı alındığında, bu idari işlemlerin uygulanması durdurulur ya da ertelenir.
Bu durumda, idari işlemin icrailik özelliği ortadan kalkmış olur. Yürütmeyi durdurma kararının etkisine baktığımızda, kararın geçmişe etkili olduğunu görüyoruz. Yani, idari işlemin yapıldığı andan itibaren yürütmenin durdurulması, işlemin icra edilmesini engeller ve idare, dava konusu olan işlemi icra etmeden önceki durumuna geri döndürmekle yükümlüdür. Ancak uygulamada, genellikle yürütmeyi durdurma kararının verildiği tarihten itibaren idari işlemin durdurulduğu gözlemlenmektedir. Sonuç olarak, yürütmeyi durdurma kararı bağlayıcıdır ve ileriye yönelik etkileri bulunmaktadır.
Yürütmenin Durdurulması Kararının Hukuki Niteliği Nedir?
Mahkeme tarafından yürütmenin durdurulması kararı verilmesi durumunda, esas davanın sonuçlanmasına kadar eski durumun korunması sağlanır. Başka bir ifadeyle, ilgilinin İdari Yargı’da dava konusu yaptığı idari işlemin uygulanması, dava süresi boyunca ertelenir. Yürütmenin durdurulması, bu ertelemeyi sağlayan geçici bir önlem niteliğindedir. Dava açılmış olduğu sürece, yürütmenin durdurulması her zaman talep edilebilir.
Yürütmenin durdurulması, ara karar olarak kabul edilir ve bu kararlara karşı düzeltme veya temyiz yoluna gidilemez. Ancak, yürütmenin durdurulması talepleri üzerine verilen kararlara karşı, yedi gün içerisinde belirtilen yargı yerlerine “itiraz” edilebilir. İtiraz sonucunda verilen karar kesindir (m.27/6).
Yürütmenin durdurulması, yargı görevlerinin bir parçasıdır. Mahkeme, karşılaştığı uyuşmazlığı çözümlerken, davacıya yapılan haksızlığın giderilmesi veya zararın azaltılması için gerekli önlemleri alabilir. Yargı denetiminin etkin bir şekilde işlemesi için, yargıcın bu amaca uygun her türlü tedbiri alabilmesi önemlidir.
Yürütmenin Durdurulması Kararının Uygulanması
Yürütmenin durdurulması kararı, mahkeme tarafından verilen bir karardır ve bu kararın uygulanması idare için zorunludur. Yürütmenin durdurulması kararları, diğer yargı kararları gibi, idare tarafından yerine getirilmelidir ve bu konuda idareye herhangi bir takdir yetkisi tanınmamıştır. İYUK, idari yargı kararlarının yerine getirilmesiyle ilgili bazı yeni düzenlemeler getirmiştir. Bu bağlamda, yürütmenin durdurulması kararlarının, diğer idari yargı kararları gibi, 30 gün içinde idare tarafından uygulanması gerektiği belirtilmiştir (İYUK M.28/1).
Yürütmenin durdurulması kararı, geriye dönük bir etki doğurarak dava konusu olan işlemin yapıldığı andan önceki durumu geri getirme anlamına gelir. Eski durumun geri gelmesi, bazı durumlarda kendiliğinden gerçekleşirken, bazı durumlarda idarenin yeni bir karar alması ile sağlanır. Örneğin, bir kapatma kararının iptali için açılan davada, yürütmenin durdurulması kararı verildiğinde, idarenin kapatılan yeri yeniden açması için ayrıca bir karar alması gerekmez.
Yürütmenin Durdurulması Kararı Verilemeyecek Haller
Anayasa’nın 125. maddesine göre, “İdari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması” koşullarının birlikte mevcut olduğu durumlarda yürütmenin durdurulması kararı verilebilir. Bu nedenle, bu şartları taşımayan durumlarda yürütmenin durdurulması talebi reddedilecektir.
Ayrıca, olağanüstü hallerde, sıkıyönetim, seferberlik ve savaş durumlarında, milli güvenlik, kamu düzeni veya genel sağlık gibi nedenlerle yürütmenin durdurulması kararlarının verilmesi yasa ile kısıtlanabilir. Bu durumlar, Anayasa’da açıkça belirtilmiştir.
Ücretli danışmanlık veya avukatlık hizmeti almak için Giyici Hukuk Bürosu ile iletişim kurabilirsiniz.
Avukat Gökhan GİYİCİ
GİYİCİ HUKUK & DANIŞMANLIK BÜROSU